Wyświetleń: 406

Napisane przez:

Książka: „What We Cannot Know: Explorations at the Edge of Knowledge” Marcusa Du Sautoy

Uwielbiam nowe technologie! I wcale nie dlatego, że tak ściśle wiążą się z moją pracą – która jest przecież prawdziwą pasją. Podziwiam je po prostu jako zwykły użytkownik. Na co dzień stosuję rozwiązania smart home, korzystam z ogromu możliwości oferowanych przez nowoczesną telekomunikację i – co więcej – z zainteresowaniem wyczekuję kolejnych nowości.

Być może nie każdy zdaje sobie z tego sprawę, ale nowe technologie nie mogłyby zaistnieć bez mechaniki kwantowej – teorii liczącej sobie już prawie sto lat i opisującej świat w najmniejszej skali. Najprostszego przykładu mogą dostarczyć nam tranzystory, podstawowe elementy każdego układu logicznego. Pierwszy oparty na tranzystorach komputer, skonstruowany w 1953 roku, miał ich aż… 52 (tak, tak – dokładnie pięćdziesiąt dwa). Obecnie na świecie produkuje się dziesięć trylionów (dziesięć z osiemnastoma zerami) tranzystorów rocznie. To ponad sto razy więcej niż wynosi liczba spożywanych przez całą ludność Ziemi ziarenek ryżu! W każdym telefonie znajduje się dziś około miliarda tranzystorów. Potęga elektroniki jest – i to w zupełnie dosłownym sensie – potęgą mechaniki kwantowej. Nigdy wcześniej ludzkość nie mogła marzyć o takim tempie rozwoju!

Niezwykłe sukcesy nauki wcale nie oznaczają, że wiemy już wszystko. Łatwo jednak można ulec złudzeniu, że zdobycie pełnej, kompletnej i absolutnie wiarygodnej wiedzy o otaczającej nas rzeczywistości jest tylko kwestią czasu. Brytyjski matematyk z Oxford University, Marcus Du Sautoy, postanowił wyjaśnić, dlaczego jest to zupełnie niemożliwe. Jednocześnie pokazał ograniczenia, jakim podlega nauka. Co ciekawe, ograniczenia wynikające nie tyle z niedoskonałości naszej aparatury badawczej, co z samej natury Wszechświata.

Najlepszym przykładem jest tu wspomniana wcześniej mechanika kwantowa, dowodząca że rzeczywistość na fundamentalnym poziomie jest indeterministyczna. Ponieważ teoria kwantów stosuje się do wszystkiego, co nas otacza – od cząstek elementarnych, po galaktyki – nigdy nie będziemy w stanie przewidzieć np. wyniku zwykłego rzutu kostką. Nie zbliżymy się do rozwiązania problemu nawet gdybyśmy dysponowali wszystkimi, choćby tylko teoretycznie możliwymi do zgromadzenia, danymi dotyczącymi fizycznych właściwości kostki. Cząstka elementarna to nie obiekt o ściśle określonym położeniu, a rozsiane w przestrzeni prawdopodobieństwo. Materia składa się z cząstek. Kostka także.

To tylko jeden z bardzo wielu fascynujących tematów poruszanych przez Marcusa Du Sautoy’a. Teoria chaosu, której pionierem był amerykański matematyk Edward Lorenz, wyjaśnia między innymi, dlaczego nigdy nie będziemy w stanie formułować trafnej, długookresowej prognozy pogody. Podobnie jak w przypadku teorii kwantów, problemem nie są nasze możliwości analizowania danych, ale sama natura zjawiska. Badamy rzeczywistość, posługując się liczbami o pewnej określonej dokładności – np. trzech czy czterech cyfr po przecinku. W przypadku skomplikowanych układów fizycznych takich, jak chociażby ziemska atmosfera, nawet niewielkie różnice przyjętych warunków początkowych będą prowadzić do diametralnie innych końcowych wyników obliczeń. Zresztą, wystarczy wspomnieć powszechnie znaną anegdotę o trzepocie skrzydeł motyla.

Katalog przywołanych przez autora fundamentalnych ograniczeń jest bardzo długi i sięga aż do słynnego twierdzenia o niezupełności austriackiego logika i matematyka, Kurt Gödla. Dlatego aż prosi się, aby nazwać książkę Marcusa Du Sautoy’a kompendium niewiedzy. Warto ją sobie przypominać, czy też – jeśli ktoś nie interesował się wcześniej zbytnio naukami ścisłymi – poznać. Bo również świadomość, że czegoś wiedzieć nie można, jest cenną wiedzą. Tak w nauce, jak i w zarządzaniu.

 

Dotyczący książki wywiad z autorem

TED z autorem, na temat symetrii

Książka dostępna np. tutaj.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Newsletter

Zapisz się do Newslettera, aby otrzymywać najnowsze informacje.

You have Successfully Subscribed!